De Indische Tantes
door Harry Berg
Je zou er zo aan voorbij lopen
Ze staan daar gewoon, op een hoek bij het Frederik Hendrikplein, in een omgeving met winkels en terrassen. Ze zijn onderweg ergens naartoe. De ene tante heeft net een leuke herinnering gedeeld en kijkt of de andere tante het gehoord heeft. Die andere tante heeft het gehoord en ziet het ook voor zich. ‘Ja, zo was het. Zo was het toen’, lijkt ze te denken.
Dit zijn ‘De Indische tantes’. Ze horen bij Den Haag. Het beeld is een ode aan de Indisch-Nederlandse gemeenschap, die een onderdeel is van de Haagse identiteit.
Er bestaat ook een ánder Indisch monument. Dat staat bij de Waterpartij in de Scheveningse Bosjes. Daar wordt elk jaar op 15 augustus het einde van de Tweede Wereldoorlog in Zuidoost-Azië herdacht. Dát beeld weerspiegelt het leed. Het herdenkt de slachtoffers van de oorlog, de Japanse bezetting, de dwangarbeid en de kampen.
Het beeld van de Indische tantes is anders. Op een of andere manier herdenkt het de veerkracht van de Indische gemeenschap die in Nederland opnieuw moest beginnen. Een Haagse gemeenschap met haar eigen karakter en cultuur.
Tussen 1945 en 1968 kwamen er 300.000 mensen uit Indonesië naar Nederland. Ze wilden, of moesten, het land verlaten. Velen waren van Nederlandse afkomst, of gedeeltelijk van Nederlandse afkomst, maar er waren ook Chinezen en Molukkers bij. Er waren dus veel verschillen, maar ze hadden één ding gemeen: ze hadden alles in dat tropische land achter moeten laten en moesten hier opnieuw beginnen. Een groot deel van deze ‘repatrianten’ – zo’n 30.000 mensen – vestigde zich definitief in Den Haag. In eerste instantie vooral in het Statenkwartier en de Archipelbuurt, maar later ook in de nieuwbouwwijken Bouwlust, Morgenstond en Mariahoeve.
Die groep wist zich door de jaren heen een weg te vinden in het Nederlandse landschap. ‘De schouders eronder. Wat geweest is, is geweest.’ En je kunt wel zeggen dat die groep zich succesvol heeft aangepast. Toch bleven ze altijd nog een beetje Indisch. Ze droegen een weemoed mee die met het verliezen van hun moederland te maken had en die in Nederland niet goed begrepen werd.
Dat Indische kwam tot uiting in het Indisch koken; er kwamen steeds meer Indonesische toko’s en restaurants, de oprichting van de Pasar Malam en het uitgeven van een eigen tijdschrift ‘Moesson’. En het kwam tot uiting in de literatuur. Daaraan zijn namen verbonden als Wieteke van Dort, Willem Nijholt, Yvonne Keuls, Hella Haasse en Adriaan van Dis. Ook de muziek werd sterk beïnvloed, denk aan de Tielman Brothers, The Blue Diamonds en The Crazy Rockers.
Maar waar komen die tantes dan vandaan?
Wieteke van Dort, die in Soerabaja was geboren, had rond 1980 het tv-programma ‘De Late Late Lien Show’. Ze was de gastvrouw van de show als Tante Lien.
Tante Lien was gezellig, goedlachs, en een beetje stout af en toe. In de show was plek voor koken en voor muziek. Tante Lien zong hier het lied ‘Den Haag, Den Haag, de weduwe van Indië ben jij’. Dit werd zo’n beetje het volkslied van de Indische gemeenschap. Tante Lien werd in Nederland de verpersoonlijking van de Indische tante door haar voorkomen, haar kleding, haar Indisch accent en het woordgebruik.
‘Weet je luitjes, door onze komst werd dit kouwe kikkerlandje in één klap veel sonniger. En weet je lui, er kwam geur in de keuken en kleur in de musiek, jah!’
Tante Lien bracht woorden in de Nederlandse huiskamers als pisang, pedis en tempo doeloe. En als zij het over ‘instansies’ had, dan begreep iedereen dat die haar flink in de weg zaten. Om nog maar te zwijgen over ‘rijs met suiker’. Bah!
Is Tante Lien dan een van de tantes van het beeld?
Nee. De twee tantes van het beeld zijn Tante Toetie en Tante Pop. Het zijn échte tantes van Yvonne Keuls. En aan háár hebben we dit beeld te danken.
Yvonne Keuls is geboren in Batavia. Ze heeft in Nederland mooie boeken geschreven over maatschappelijke kwesties. Maar ze schreef ook regelmatig over haar Indische tantes. Het zijn korte verhalen die de tantes en hun avonturen beschrijven, en die de veerkracht van die tantes weergeven. Tantes die nooit bij de pakken gingen neerzitten en heerlijk konden mopperen op de wereld, op Nederlanders en op elkaar. Die artikelen zijn in 2005 gebundeld in het boek Alle Indische tantes.
Uit Alle Indische tantes:
‘Op de Fred zie ik ze ineens oversteken: mijn lieve, oude, Indische tantes. Tante Bel voorop met afgezakte kousen, de paraplu recht vooruit om de auto’s tot stoppen te dwingen – een pas achter haar Tante Dé en Tante Bé, elkaar duwend en vasthoudend – en een pas daarachter Tante Toetie en Tante Mekkie. In V-formatie kruisen ze de straat over, als vijf vliegtuigen die het luchtruim doorklieven. Van zebra’s hebben ze nog nooit gehoord.’
Yvonne Keuls kreeg in 2012, op de Tong-Tong Fair de cultuurprijs van de Gemeente Den Haag uitgereikt. Er was een bedrag van € 25.000,- aan verbonden. Yvonne stelde dat beschikbaar voor een standbeeld dat de Indische cultuur zou belichamen. Er kwam nog een crowdfundingcampagne om het bedrag wat groter te maken. Yvonne vroeg Loek Bos om het beeld te maken. Geen man met Indische roots, maar wel een gevierd kunstenaar en een wijkbewoner.
En wat heeft Loek Bos dat mooi gedaan!
Ten eerste is het een beeld van twéé tantes (niet één), want die tantes gingen overal samen naartoe. Dan die houding van de oudere dames: dikke winterjassen aan (het is hier zo koud), hun tassen in de hand. Ze lopen stevig gearmd en zijn duidelijk aan het praten met elkaar (wat die tantes ook altijd doen). Het intieme gesprek, de blikken. Het is allemaal zo mooi gevangen. Het beeld heeft leuke details en het is in zijn geheel liefdevol, zacht en rond.
Ze staan op een heel lage sokkel, bijna op straatniveau in een drukke straat. Ze hadden ook in het plantsoen kunnen staan aan de overkant, maar de kunstenaar wilde ze tussen de mensen plaatsen. Alsof ze net van de toko kwamen en een bloemetje hadden gehaald.
‘Bent u trots?’, vroeg de reporter van TV West aan Yvonne bij de onthulling. ‘Trots? Nee, maar ik vind het enig!’
En zo staan de tantes daar nu op het Frederik Hendrikplein. Een liefdevolle herinnering aan een bijna verdwenen tijd. De hoofdpersonen uit die generatie zijn inmiddels overleden. Wieteke van Dort stierf in 2024, Yvonne Keuls op 16 november 2025. Op die dag werden er door buurtbewoners bloemen gelegd bij het beeld van de tantes.
Maar een bronzen beeld is ook een soort vereeuwiging. Nu weten nog veel mensen waar de tantes symbool voor staan. Ze hebben er een gevoel bij. Maar hoe is dat over vijftig jaar? Of honderd jaar? En toch zullen Tante Toetie en Tante Pop daar dan nog staan. Gewoon tussen de mensen.
Meer informatie over kunstwerken in de openbare ruimte vind je op de site van Buitenkunst Den Haag: bkdh.nl










Plaats een Reactie
Meepraten?Draag gerust bij!